Holisme hoort niet thuis in het arbeidsrecht — waarom de Deliveroo-uitspraak juridisch problematisch is

Introductie

Als zelfstandige of opdrachtgever krijgt u vroeg of laat te maken met de vraag: is dit wel echt zelfstandigheid, of is er sprake van een verkapt dienstverband? Sinds de ophef rond platformbedrijven als Uber en Deliveroo buigt de rechter zich steeds vaker over dit vraagstuk. Opmerkelijk genoeg kiest de Hoge Raad daarbij voor een holistische benadering — alsof de wet een gevoelskwestie is.

Maar wat betekent dat eigenlijk — en is dat juridisch wel houdbaar?

Volgens ons: nee. Holisme mag dan populair zijn in de psychologie en het onderwijs, in het recht brengt het meer schade dan duidelijkheid.

Wetgeving is per definitie reductionistisch

Het Burgerlijk Wetboek werkt met heldere definities. Neem bijvoorbeeld artikel 7:610 lid 1 BW:

“De arbeidsovereenkomst is de overeenkomst waarbij de ene partij, de werknemer, zich verbindt in dienst van de andere partij, de werkgever, tegen loon gedurende zekere tijd arbeid te verrichten.”

Dat is een klassieke juridische formulering: objectief, afgebakend, herleidbaar. Het is een wetstechnische definitie die zich leent voor syllogistisch redeneren: is aan deze voorwaarden voldaan, dan is er sprake van een arbeidsovereenkomst. Niet méér, niet minder.

Deze benadering — reductionistisch als ze is — is juist wat het recht bruikbaar en voorspelbaar maakt. Ze voorkomt dat een rechter op basis van gevoel of indrukken rechtsgevolgen toekent. Dáár zit de kracht van de rechtsstaat.

Holisme in het arbeidsrecht: vaag, subjectief en riskant

Toch heeft de Hoge Raad in het Deliveroo-arrest (ECLI:NL:HR:2023:443) uitdrukkelijk gekozen voor een holistische benadering bij de beoordeling van arbeidsovereenkomsten. Er moet, aldus de Hoge Raad, “in onderlinge samenhang gekeken worden naar alle omstandigheden van het geval”. Daarmee vervaagt het kader.

Het probleem? Holisme is niet objectief. Het maakt rechtsvorming afhankelijk van de persoonlijke interpretatie van de rechter. Zoals in het Uber-arrest (ECLI:NL:HR:2024:172), waar de Hoge Raad benadrukt dat binnen één organisatie verschillende arbeidsverhoudingen kunnen bestaan. Dat klinkt nuancevol, maar het betekent in feite: de criteria zijn vloeibaar geworden. Alles is mogelijk — en dus niets is zeker.

Dat is niet alleen een probleem voor grote bedrijven — maar ook voor kleine opdrachtgevers en zelfstandigen die in goed vertrouwen afspraken maken. Holisme maakt die afspraken potentieel waardeloos.

Specialisatie is géén onderscheidend criterium

Sommige commentatoren, ook vanuit de Belastingdienst, voeren aan dat specialisatie een indicatie kan zijn voor zelfstandig ondernemerschap. Maar dat standpunt is moeilijk houdbaar. Vrijwel alle arbeid is tegenwoordig gesegmenteerd en gespecialiseerd. De schilder, de IT'er, de stukadoor, de loopbaancoach — allemaal zijn ze gespecialiseerd, ongeacht de contractvorm.

Sterker nog: ook in loondienst zijn werknemers vaak zeer gespecialiseerd. Dat was altijd al zo. De boekhouder weet alles van cijfers, de vertegenwoordiger van verkopen. Specialisatie zegt dus niets over de gezagsverhouding of de contractuele context — het zegt alleen iets over vakbekwaamheid. Het is een argument zonder onderscheidend vermogen.

Conclusie: het arbeidsrecht moet terug naar reductie, niet naar gevoel

De roep om ‘maatwerk’ en ‘holistische toetsing’ klinkt sympathiek, maar past slecht bij het burgerlijk recht. Het recht is geen sociologie. Een ZZP’er moet kunnen vertrouwen op heldere criteria, niet op ondoorgrondelijke afwegingen. En een opdrachtgever moet weten waar hij juridisch aan toe is.

Juist de Deliveroo-uitspraak ondergraaft die zekerheid. Wat nodig is, is niet méér holisme — maar een terugkeer naar reductionistische duidelijkheid. Want alleen dát schept de rechtszekerheid waar ondernemers en opdrachtgevers recht op hebben.

Meer weten over (schijn)zelfstandigheid?

VLC Fiscaal-Juridisch Advies ondersteunt ZZP’ers, freelancers en hun opdrachtgevers bij de beoordeling van arbeidsrelaties. Wij toetsen op juridische gronden — niet op nattevingerwerk. Neem contact op voor een eerste verkenning.

🛡️ Voorkom juridische onzekerheid.

Werk jij met of als zzp’er en wil je zeker weten dat je overeenkomst standhoudt bij een rechter?

📄 Koop mijn juridisch sluitende modelovereenkomst – gebaseerd op actuele rechtspraak zoals het Uber- én Deliveroo-arrest.

👉 Bestel hier: https://www.vlcfiscaaljuridischadvies.com/category/all-products